Trong hành trình một thập kỷ đồng hành cùng bà con nông dân (2016 – 2026), chương trình “Canh tác thông minh” không chỉ mang đến những công thức bón phân hay các gói kỹ thuật thuần túy. Sứ mệnh lớn nhất mà chương trình và Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền kiên trì theo đuổi chính là bồi đắp niềm tin khoa học cho người nông dân, giúp họ từ bỏ tư duy sản xuất theo thói quen cũ để làm chủ đồng đất của mình, và chính họ sẽ trở thành hạt nhân tiếp tục lan tỏa giá trị xanh ra toàn xã hội.
1. Bế tắc trong vòng xoáy canh tác cũ tại vùng phèn mặn
Nhìn lại hơn 10 năm trước, câu chuyện của nông dân Lê Văn Vân (xã Tân Điền) phản chiếu bức tranh chung của nhiều vùng trồng lúa khó khăn tại Đồng bằng sông Cửu Long:
- Tác động kép từ thổ nhưỡng và nguồn nước: Nằm trong vùng đất phèn mặn đặc trưng, lại chịu áp lực về nguồn nước tưới hạn chế vào cuối vụ, cây lúa thường xuyên bị nghẹt rễ, ngộ độc phèn.
- Lạm dụng phân bón vô cơ đơn lẻ: Thói quen bón thúc lượng lớn đạm và DAP từ giai đoạn 6 – 7 ngày sau sạ khiến cây lúa phát triển mất cân đối. Cây vươn lá quá dài, yếu ớt, thân mềm bủn rủn và dễ bị đổ ngã sau trổ khi gặp mưa gió.
- Hệ lụy kinh tế: Năng suất bình quân chỉ đạt khoảng 4 tấn/ha, trong khi chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đội lên cao, dẫn tới tình trạng sản xuất gần như không có lợi nhuận.
2. Phương thức thuyết phục: “Cùng làm – Cùng theo dõi – Cùng đánh giá”
Thách thức lớn nhất khi đưa quy trình Canh tác thông minh về cơ sở vào năm 2017 không phải là kỹ thuật, mà là rào cản tâm lý của bà con nông dân. Với những người đã gắn bó với đồng ruộng suốt nhiều thập kỷ, yêu cầu giảm lượng giống gieo sạ, cắt giảm phân bón hóa học và đưa vào các dòng phân bón lót chuyên dùng thường vấp phải sự hoài nghi sâu sắc.
ThS. Nguyễn Anh Khoa (Cán bộ thị trường Công ty CP Phân bón Bình Điền) chia sẻ: Doanh nghiệp không lựa chọn cách thuyết phục bằng khẩu hiệu hay lý thuyết một chiều. Thay vào đó, lực lượng kỹ thuật phối hợp cùng cán bộ khuyến nông địa phương chọn phương pháp “cắm rễ” cùng nhà nông:
- Khảo sát thực địa và phân tích đất: Đo đạc chính xác độ mặn, độ chua để xây dựng quy trình dinh dưỡng chuyên biệt cho từng vùng.
- Triển khai mô hình đối chứng: Trực tiếp thực hiện các ô mẫu trên ruộng của các nông dân tiên phong như ông Lê Văn Vân để cộng đồng xung quanh tận mắt theo dõi sự khác biệt.
- Đồng hành xuyên suốt mùa vụ: Cán bộ có mặt tại ruộng ở từng mắt xích quan trọng để giải quyết ngay các phát sinh về sâu bệnh, điều tiết mực nước, chứng minh hiệu quả giảm giống và phân bón mà ruộng lúa vẫn đẻ nhánh khỏe, đứng cây.
3. Đột phá giá trị và sự chuyển hóa từ nông dân sang đối tác đồng hành
Sau gần 10 năm kiên định áp dụng quy trình Canh tác thông minh, kết quả thực tế trên đồng ruộng đã chứng minh tính đúng đắn của con đường khoa học:
- Bỏ hẳn phân đơn, thay đổi cấu trúc dinh dưỡng: Chú Vân cùng các hộ xung quanh đã bỏ hoàn toàn DAP và đạm đơn, sử dụng phân chuyên dùng Đầu Trâu Mặn Phèn để hạ phèn, kích rễ, kết hợp phân Đầu Trâu Lúa TE1, TE2 theo từng chu kỳ sinh trưởng. Cây lúa chắc khỏe, hạn chế tối đa đổ ngã và sâu bệnh hại.
- Gia tăng hiệu quả kinh tế 30 – 40%: Năng suất thực thu tăng vọt, chi phí phân thuốc giảm rõ rệt giúp lợi nhuận đạt mức tăng trưởng từ 30% đến 40% so với trước đây.
- Mạng lưới lan tỏa tự nhiên: Nhận thấy sản phẩm chất lượng nhưng việc tìm mua tại địa phương ban đầu gặp khó khăn, chú Lê Văn Vân đã chủ động liên kết với Bình Điền mở đại lý vật tư nông nghiệp. Từ một người tiếp nhận kỹ thuật, chú trở thành người tư vấn, chuyển giao quy trình chuẩn và cung ứng vật tư uy tín cho bà con khắp xã Tân Điền và các khu vực lân cận.
Giá trị bền vững kiến tạo từ sự gắn kết
Sự chuyển biến của chú Lê Văn Vân là minh chứng sống động cho thấy: Canh tác thông minh không dừng lại ở một dự án ngắn hạn hay một thửa ruộng đơn lẻ. Khi người nông dân nhìn thấy hiệu quả kinh tế rõ ràng, họ sẽ chủ động thay đổi tư duy, tự nguyện chia sẻ và dẫn dắt cộng đồng cùng làm giàu. Sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp và Người nông dân chính là nền móng kiên cố nhất để hiện thực hóa các đề án nông nghiệp xanh, phát thải thấp và nâng tầm vị thế hạt gạo Việt Nam trong tương lai.
Chương trình Canh tác thông minh phát sóng định kỳ vào lúc 17h00 Chủ Nhật hàng tuần trên kênh VTV9 – Đài Truyền hình Việt Nam, phối hợp thực hiện cùng Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền.
Canh Tác Thông Minh