Giá lúa biến động, vật tư tăng, nông dân buộc tìm hướng đi mới. Canh tác dựa trên nền tảng ‘đất khỏe’ theo hướng sinh học đang mở ra lời giải bền vững, hiệu quả.
Hiệu quả bắt đầu từ phục hồi sức khỏe đất
Trong bối cảnh thị trường lúa gạo biến động mạnh như hiện nay tại ĐBSCL, chi phí sản xuất leo thang, việc tái cấu trúc quy trình canh tác theo hướng khoa học, sinh học đang trở thành lựa chọn mang tính sống còn. Từ thực tiễn triển khai chương trình “Hành trình Xanh”, nhiều nông dân đã tìm được lời giải hiệu quả, bắt đầu từ việc phục hồi sức khỏe đất.
Nông dân Tây Ninh tham dự hội thảo “Hành trình Xanh – Đất khỏe, Cây trồng khỏe”, chia sẻ kinh nghiệm canh tác dựa trên nền tảng sinh học nhằm giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất lúa. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Mới đây, tại xã Thạnh Đức (tỉnh Tây Ninh), hơn 150 nông dân cùng các chuyên gia đã tham dự hội thảo “Hành trình Xanh – Đất khỏe, Cây trồng khỏe” do Công ty cổ phần Phân bón Bình Điền tổ chức. Không khí phấn khởi lan tỏa trên cánh đồng khi nhiều mô hình sản xuất hiệu quả được ghi nhận.
Tâm điểm tại hội thảo là ruộng lúa của ông Nguyễn Văn Cồn vốn từ lâu là đất sản xuất chịu ảnh hưởng phèn nhưng vụ này lúa vẫn đạt năng suất khoảng 8,5 tấn/ha. Đáng chú ý là đến giai đoạn chín, lá đòng vẫn giữ màu xanh bền, hạt lúa chắc và sáng, khác biệt rõ so với nhiều ruộng xung quanh bị suy dinh dưỡng và cháy lá.
Ông Lê Hoàng Nam ở xã Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh đang canh tác 4ha lúa trong vụ đông xuân năm nay vui mừng chia sẻ: “Vụ lúa đông xuân năm nay cho năng trên 1,2 tấn/công, cao hơn vụ đông xuân năm rồi khoảng 300 – 500kg/công. Có được năng suất cao như thế là nhờ áp dụng giải pháp cải tạo đất bằng phân bón sinh học của Công ty phân bón Bình Điền”. Vụ đông xuân năm nay ông Nam sử dụng sản phẩm phân bón Đầu Trâu Bio-Canxi, ruộng lúa phát triển bộ rễ mạnh, đẻ nhánh sớm chỉ sau 7 – 9 ngày gieo sạ, ngay cả khi chưa bón thúc đợt đầu.
Không chỉ riêng Tây Ninh, trong vụ đông xuân vừa qua, chương trình “Hành trình Xanh” của Bình Điền đã triển khai gần 200 mô hình trên nhiều vùng sinh thái từ ĐBSCL, Đông Nam Bộ đến miền Trung và Tây Nguyên. Kết quả đều cho thấy cây lúa phát triển khỏe, rễ mạnh, đẻ nhánh tốt, trổ nhanh và đặc biệt là giảm đáng kể lượng phân bón vô cơ.
Nông dân và chuyên gia tham quan mô hình ruộng lúa ứng dụng giải pháp cải tạo đất bằng Bio-Canxi, ghi nhận cây lúa phát triển khỏe, năng suất cao trong điều kiện canh tác tiết giảm phân bón vô cơ. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Giải pháp cho đất khỏe
Những kết quả thực tiễn trên càng có ý nghĩa khi sản xuất lúa đang đối mặt nhiều khó khăn do chi phí đầu vào tăng cao. Nhiều nông dân thậm chí đối diện nguy cơ thua lỗ, nhất là với diện tích thuê đất sản xuất.
Áp lực tiếp tục gia tăng khi bước vào vụ hè thu 2026, với giá phân bón và xăng dầu tăng do tác động từ tình hình chính trị thế giới. Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra không chỉ là tăng năng suất mà còn phải giảm chi phí.
GS.TS Nguyễn Bảo Vệ, nguyên Trưởng Khoa Nông nghiệp – Trường Đại học Cần Thơ chỉ ra lời giải cho bài toán trên, đó là cải thiện sức khỏe đất: Giải pháp cốt lõi nằm ở việc phục hồi độ phì nhiêu của đất. Việc canh tác liên tục trong thời gian dài khiến đất suy thoái, phát sinh độc chất phèn và ngộ độc hữu cơ do rơm rạ chưa phân hủy hoàn toàn.
Lúa sử dụng Đầu Trâu Bio-Canxi cho năng suất trên 1,2 tấn/công, cao hơn vụ đông xuân năm trước khoảng 300 – 500kg/công. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Việc bổ sung phân bón sinh học chứa canxi ngay từ đầu vụ có vai trò quan trọng. Canxi giúp nâng pH đất, cải thiện môi trường rễ, từ đó tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng. Đồng thời, hệ vi sinh vật trong chế phẩm giúp phân hủy nhanh rơm rạ, chuyển hóa thành nguồn hữu cơ tại chỗ.
Khi rơm rạ được phân giải hiệu quả, không chỉ hạn chế bệnh đen rễ mà còn trả lại lượng dinh dưỡng lớn cho đất. Nhờ đó, cây lúa phát triển ổn định, bộ rễ vươn sâu, hấp thu tối đa dưỡng chất. Đây chính là cơ sở để nông dân có thể giảm lượng phân hóa học ở các giai đoạn sau mà vẫn đảm bảo năng suất.
Đối với vụ hè thu – thời điểm dễ xảy ra ngộ độc phèn và mặn, việc xử lý đất từ sớm là yếu tố then chốt. Các chuyên gia khuyến cáo nông dân nên kết hợp rải Đầu Trâu Bio-Canxi với liều lượng khoảng 100 – 150kg/ha trong quá trình làm đất, đồng thời vùi lấp rơm rạ.
Thời điểm xử lý thích hợp là trước gieo sạ từ 2 – 3 tuần nhằm tạo điều kiện cho hệ vi sinh hoạt động, phân hủy rơm rạ thành mùn hữu cơ. Đây là bước chuẩn bị quan trọng giúp đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và giảm nguy cơ phát sinh độc chất trong quá trình canh tác.
Canh tác dựa trên nền tảng đất khỏe, theo hướng sinh học đang mở ra lời giải bền vững, hiệu quả. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
GS.TS Nguyễn Bảo Vệ nhấn mạnh, trong bối cảnh chi phí sản xuất ngày càng tăng, việc chuyển đổi sang mô hình canh tác dựa trên nền tảng sinh học không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là chiến lược kinh tế lâu dài. Khi đất khỏe, cây trồng sẽ phát triển bền vững, giúp nông dân giảm phụ thuộc vào vật tư đầu vào hóa học và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Từ những cánh đồng thực tế, “Hành trình Xanh” đang cho thấy hướng đi rõ ràng: Đầu tư cho đất chính là đầu tư cho tương lai nông nghiệp. Đây cũng là chìa khóa giúp nông dân thích ứng với biến động thị trường và bảo vệ thành quả sản xuất trong giai đoạn đầy thách thức hiện nay.
Lê Hoàng Vũ