Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu và xu thế chuyển đổi xanh, ngành nông nghiệp Việt Nam không chỉ định hình lại chuỗi giá trị nội địa thông qua Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, mà còn chủ động chia sẻ các thành quả nghiên cứu, tiến bộ kỹ thuật ra khu vực. Chuyến công tác thực tế của Đoàn đại biểu Bộ Nông Lâm Ngư nghiệp và các hộ nông dân Campuchia tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đánh dấu bước tiến cụ thể trong ngoại giao nông nghiệp, đưa khoa học thực chứng từ đồng ruộng trở thành động lực phát triển bền vững cho cả hai quốc gia.
1. Thực chứng hiệu quả từ vùng đất phèn An Giang
Điểm dừng chân thực nghiệm đầu tiên của đoàn công tác là Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ Phú Nông Xanh (xã Vĩnh Điều, tỉnh An Giang) – đơn vị canh tác quy mô 5.000 ha mỗi vụ với sản lượng đạt gần 40.000 tấn. Là vùng đất phèn trũng nặng, việc sản xuất lúa tại đây từng gặp nhiều trở ngại lớn.
Tuy nhiên, việc triển khai mô hình “Hành trình xanh: Đất khỏe – Cây trồng khỏe” trong vụ Hè Thu 2026 đã chứng minh tính hiệu quả vượt trội:
- Tối ưu chi phí và tăng năng suất: Bằng việc bón bổ sung dòng phân chuyên dùng Đầu Trâu Bio-Canxi để khử phèn và nâng cao sức khỏe đất, cây lúa sinh trưởng cứng cáp, kháng sâu bệnh tốt hơn. Năng suất thực thu tăng từ 15% đến 20%, đồng thời tiết giảm được 10% đến 15% chi phí giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.
- Thay đổi nhận thức về tài nguyên rơm rạ: Nông dân Campuchia trực tiếp quan sát và thừa nhận sai lầm của thói quen đốt rơm truyền thống. Việc giữ lại rơm rạ và ứng dụng chế phẩm vi sinh để phân giải không chỉ giữ lại nguồn hữu cơ tự nhiên cho đất mà còn chấm dứt tình trạng ngộ độc hữu cơ và phát thải khí nhà kính do cày vùi yếm khí.
2. Cầu nối tri thức khoa học tại Viện Lúa ĐBSCL
Tại Viện Lúa ĐBSCL, hội thảo chuyên đề “Sản xuất giống và phân bón cho cây lúa” đã mở ra không gian học thuật chuyên sâu giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp hai nước.
TS. Trần Ngọc Thạch (Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL) phân tích: ĐBSCL và các vùng lúa của Campuchia có nét tương đồng lớn về khí hậu và thổ nhưỡng. Dù phía Campuchia có tiềm năng diện tích đất đai màu mỡ và nguồn nước dồi dào ít bị xâm nhập mặn hơn, song trình độ cơ giới hóa và mức độ tiếp cận các tiến bộ kỹ thuật còn nhiều dư địa phát triển. Việc hợp tác thử nghiệm, phân lập các chủng vi sinh vật phân giải phụ phẩm nông nghiệp và chuyển giao các bộ giống lúa triển vọng chính là chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn cho sản xuất vùng biên.
Đồng quan điểm, TS. Lê Văn Dũng (Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông An Giang) khẳng định: Hợp tác công – tư (PPP) giữa cơ quan quản lý nhà nước và các tập đoàn khoa học phân bón như Bình Điền sẽ tạo xung lực đưa các giải pháp sinh học, vi sinh thay thế dần hóa chất, hiện thực hóa ba trụ cột của Đề án 1 triệu ha: Giảm chi phí – Bảo vệ môi trường, giảm phát thải – Gia tăng lợi nhuận cho người nông dân.
3. Phương pháp tiếp cận căn cơ: “Lấy nông dân làm trung tâm, lấy khoa học làm nền tảng”
Khác biệt lớn nhất trong chiến lược chuyển giao kỹ thuật của Phân bón Bình Điền sang Campuchia suốt 4 năm qua là nguyên tắc không áp đặt cơ học hay áp dụng máy móc.
Theo ông Phan Văn Tâm (Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền) và PGS. TS. Nguyễn Văn Bộ (Chủ tịch Hội đồng Khoa học công ty), trước khi đưa bất kỳ công thức hay tiến bộ kỹ thuật nào sang đất bạn, doanh nghiệp đều triển khai 2 bước khảo sát nghiêm ngặt:
- Phân tích hóa lý tính đất: Đánh giá các yếu tố dinh dưỡng thiếu hụt hoặc hạn chế đặc thù của từng vùng sinh thái để thiết kế công thức phân bón bù đắp chính xác.
- Điều tra xã hội học nông hộ: Nghiên cứu thói quen sử dụng phân bón của người dân bản địa, từ đó bố trí thí nghiệm đối chứng ngay trên đồng ruộng để nông dân tự so sánh và tự đưa ra quyết định lựa chọn quy trình tối ưu.
Quy trình liên kết chặt chẽ ba bên: Hội đồng Khoa học – Hệ thống Khuyến nông – Người nông dân trực tiếp canh tác không chỉ mang lại hiệu quả trên cây lúa, mà còn tạo tiền đề mở rộng chuyển giao trên các cây công nghiệp chiến lược như sắn (khoai mì) và điều – những nông sản có vai trò quan trọng trong an ninh lương thực và chuyển dịch năng lượng sinh học khu vực.
Động lực cho một nền nông nghiệp xanh bền vững
Chuyến tham quan thực tế không chỉ mang tính biểu tượng giao lưu, mà là một bước chuyển giao công nghệ thiết thực, biến những sáng kiến khoa học từ phòng thí nghiệm thành năng suất cụ thể trên đồng ruộng. Khi người nông dân được trao quyền làm chủ kỹ thuật và nắm rõ nguyên lý bảo vệ sức khỏe đất, đó cũng là lúc hành trình sản xuất lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp thực sự vươn xa, kiến tạo tương lai phát triển thịnh vượng và bền vững cho cả hai dân tộc láng giềng.
Chương trình Canh tác thông minh phát sóng định kỳ vào lúc 17h00 Chủ Nhật hàng tuần trên kênh VTV9 – Đài Truyền hình Việt Nam, phối hợp thực hiện cùng Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền.
Canh Tác Thông Minh